فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩١٩ - فصل دفع شبهات از غايت

شرح عربى:

غرر فى دفع الشّكوك عن الغاية

فانّ العبث و الجزاف و الطّبايع و الاتّفاقات يظنّ انّها بلا غايات‌

فقلنا:

يليق ان نذبّ، اى ندفع، عن امر البعث، اذ دون غاية يظنّ ان‌

حدث، ثمّ شرعنا فى تمهيد مقدّمات اوّلا و دفع الشّكّ ثانيا بقولنا:

ترجمه:

فصل دفع شبهات از غايت‌

بگمان اينطور مى‌رسد كه عبث و جزاف و طبايع و اتّفاقيّات بدون غايت‌

هستند لذا براى دفع اين گ مان گ فته‌ايم:

شايسته است از امر عبث توهّم عدم غايت را دفع نمائيم چ ه آنكه اينطور

پ نداشته شده كه امر عبث بدون غايت در خارج حادث شده.

و براى اينمنظور ابتداء به بيان مقدّماتى پ رداخته و پ س از آن شك و گ مان‌

مذكور را دفع نموده‌ايم.

شرح فارسى:

توضيح‌

بعضى توهّم كرده‌اند كه كلّيّت لزوم غايت براى اشياء امر صحيحى نيست‌

لذا بعبارت « و كلّ شيئ غاية مستتبع» نقض وارد كرده و گ فته‌اند افعال: جزافى،

طبيعى، اتّفاقى و عبث چ نين نيستند زيرا:

جزاف كه معرّب گ زاف است فعلى را گ ويند كه مبدء آن تخيّل باشد بدون‌

انضمام فكر و تأمّل همچون افعال كودكان كه غالبا غايتى به دنبال ندارد.

طبيعى: فعلى را گ ويند كه مطابق با طبع فاعل واقع شود بدون دخالت فكر

و ترتّب غايتى بر آن نظير احراق نار يا حركت تنفّس.

اتّفاق: حدوث هر چ يزى كه معلول علّت نباشد اتّفاق است.